Categoria: Ausiàs March

  • Ausiàs March, Així com cell qui desija vianda

    Ausiàs March, Així com cell qui desija vianda

    1
    Així com, cell qui desija vianda
    per apagar sa perillosa fam
    e veu dos poms de fruit en un bell ram
    e son desig egualment los demanda,
    no el complirà fins part haja elegida
    sí que el desig vers l’un fruit se decant,
    així m’ha pres, dues dones amant,
    mas elegesc per haver d’amor vida.
    2
    Sí com la mar se plany greument e crida
    com dos forts vents la baten egualment,
    u de llevant e altre de ponent,
    e dura tant fins l’un vent ha jaquida
    sa força gran per lo més poderós,
    dos grans desigs han combatut ma pensa,
    mas lo voler vers u seguir dispensa.
    Jo el vos public: amar dretament vós.
    3
    E no cuideu que tan ignocent fos
    que no veés vostre avantatge gran:
    mon cos no cast estava congoixant
    de perdre lloc qui l’era delitós.
    Una raó fon ab ell de sa part
    dient que en ell se pren aquesta amor,
    sentint lo mal o lo delit major
    sí que, ell content, cascú pot ésser fart.
    4
    L’enteniment a parlar no venc tard
    e planament desféu esta raó
    dient que el cos, ab sa complexió,
    ha tal amor com un llop o renard,
    qui llur poder d’amar és limitat,
    car no és pus que apetit brutal,
    e, si l’amant veeu dins la fornal,
    no ser ha plant e molt menys defensat.
    5
    Ell és qui venç la sensualitat.
    Si bé no és en ell prim moviment,
    en ell està de tot lo jutjament:
    cert guiador és de la voluntat.
    ¿Qui és aquell qui en contra d’ell reny?
    Que voluntat, per qui el fet s’executa,
    l’atorg senyor e, si ab ell disputa,
    a la perfí se guia per son seny.
    6
    Diu més avant al cos, ab gran endeny:
    “Vanament vols e vans són tos desigs,
    car dins un punt tos delits són fastigs,
    romans-ne llas, tots jorns ne prens enseny.
    Ab tu mateix delit no pots haver:
    tant est grosser que amor no n’és servit.
    Volenterós acte de bé és dit
    e d’aquest bé tu no saps lo carrer.
    7
    Si bé complit lo món pot retener,
    per mi és l’hom en tan sobiran bé
    e qui sens mi esperança el reté
    és foll o pec e terrible grosser.”
    Aitant com és l’enteniment pus clar
    és gran delit lo que per ell se pren
    e son pillard és subtil pensament,
    qui de fins pasts no el jaqueix endurar.
    8
    Plena de seny, no pot Déu a mi dar,
    fora de vós, que desontent no camp.
    Tots mos desigs, sobre vós los escamp.
    Tot és dins vós lo que em fa desijar.

    Traduzione

    1
    Come colui che brama la vivanda
    per appagare perigliosa fame,
    e vede due frutti su un bel ramo
    e suo disio del pari li domanda,
    non lo realizzerà finché abbia optato
    e solo un frutto prendan le sue mani
    così m’ha preso che due donne ami.
    Ma scelgo per avere in vita amato.

    2

    Si come il mar che tanto piange e grida
    quando due venti lo sferzano ugualmente,
    un da levante e l’altro da ponente,
    e dura finché un vento nella sfida
    perde sua forza per il più potente:
    in me due desideri ebbi a lottare
    ma verso uno il volere deve andare.
    Ve lo dico; vi amo onestamente.

    3

    Non crediate che sia così ignorante
    da non vedere il vostro privilegio
    Il mio corpo non casto stava inquieto
    di perdere il luogo del suo piacere.
    Dalla sua parte ci fu una ragione,
    dicendo che in lui comincia amore
    nel male come in piacere maggiore,
    sì che, contento lui, anche le persone.

    4

    L’intelletto non fu tardo a parlare
    e lentamente sciolse questa ragione,
    dicendo che il corpo per complessione
    come lupo o volpe ha amore tale
    il loro potere d’amare è limitato,
    perch’è soltanto appetito brutale.
    E se vedesse l’amato in fornace,
    lui non sarà compianto né tutelato.

    5

    È lui che vince la sensualità.
    Benché non sia in lui primo movimento
    In lui è tutto il discernimento:
    ed è la guida certa della volontà.
    Chi contro di lui può avere la meglio?
    La volontà, per cui il fatto si compie,
    l’ha per signore, e se disquisisce
    infine si fa guidare dal suo senno.

    6

    Poi dice al corpo con risentimento:
    “Invano vuoi, vani i desideri,
    che presto ti danno noia i piaceri;
    Ti stanchi e ne prendi insegnamento.
    Dentro te non puoi avere piacere:
    è volgare e amore non è servito.
    Atto di bene è questo definito,
    e di tale tu non sai il procedere.

    7

    Se il mondo il bene può custodire,
    grazie a me l’uomo è in sovrano bene,
    e chi senza di me speranza trattiene
    è folle, sciocco e grandemente vile”.
    Quanto più chiaro intendimento c’è
    più grande piacere per suo mezzo s’ha.
    Il suo pilastro è pensiero sottile,
    si che digiuni non s’è di bei piatti.

    8

    Piena di senno, non può darmi Iddio
    senza di voi cos’altra che scontento
    I miei desideri su voi sto spargendo;
    ciò che mi fa desiderare è dentro voi.

    Testo a fronte

    Aixi com, cell qui desija vianda
    per apagar sa perillosa fam
    e veu dos poms de fruit en un bell ram
    e son desig egualment los demanda,
    no el complirà fins part haja elegida
    sí que el desig vers l’un fruit se decant,
    així m’ha pres, dues dones amant,
    mas elegesc per haver d’amor vida.
    Come colui che brama la vivanda
    per appagare perigliosa fame,
    e vede due frutti su un bel ramo
    e suo disio del pari li domanda,
    non lo realizzerà finché abbia optato
    e solo un frutto prendan le sue mani
    così m’ha preso che due donne ami.
    Ma scelgo per avere in vita amato.
    Sí com la mar se plany greument
    e crida com dos forts vents la baten egualment,
    un de llevant e altre de ponent,
    e dura tant fins l’un vent ha jaquida
    sa força gran per lo més poderós,
    dos grans desigs han combatut ma pensa,
    mas lo voler vers u seguir dispensa.
    Jo el vos public: amar dretament vós.
    Si come il mar che tanto piange e grida
    quando due venti lo sferzano ugualmente,
    un da levante e l’altro da ponente,
    e dura finché un vento nella sfida
    perde sua forza per il più potente:
    in me due desideri ebbi a lottare
    ma verso uno il volere deve andare.
    Ve lo dico; vi amo onestamente.
    E no cuideu que tan ignocent fos que no veés vostre avantatge gran: mon cos no cast estava congoixant de perdre lloc qui l’era delitós. Una raó fon ab ell de sa part dient que en ell se pren aquesta amor, sentint lo mal o lo delit major sí que, ell content, cascú pot ésser fart.Non crediate che sia così ignorante da non vedere il vostro privilegio Il mio corpo non casto stava inquieto di perdere il luogo del suo piacere. Dalla sua parte ci fu una ragione, dicendo che in lui comincia amore nel male come in piacere maggiore, sì che, contento lui, anche le persone.
    L’enteniment a parlar no venc tard e planament desféu esta raó dient que el cos, ab sa complexió, ha tal amor com un llop o renard, qui llur poder d’amar és limitat, car no és pus que apetit brutal, e, si l’amant veeu dins la fornal, no ser ha plant e molt menys defensat.L’intelletto non fu tardo a parlare e lentamente sciolse questa ragione, dicendo che il corpo per complessione come lupo o volpe ha amore tale il loro potere d’amare è limitato, perch’è soltanto appetito brutale. E se vedesse l’amato in fornace, lui non sarà compianto né tutelato.
    Ell és qui venç la sensualitat. Si bé no és en ell prim moviment, en ell està de tot lo jutjament: cert guiador és de la voluntat. ¿Qui és aquell qui en contra d’ell reny? Que voluntat, per qui el fet s’executa, l’atorg senyor e, si ab ell disputa, a la perfí se guia per son seny.È lui che vince la sensualità. Benché non sia in lui primo movimento In lui è tutto il discernimento: ed è la guida certa della volontà. Chi contro di lui può avere la meglio? La volontà, per cui il fatto si compie, l’ha per signore, e se disquisisce infine si fa guidare dal suo senno.
    Diu més avant al cos, ab gran endeny: “Vanament vols e vans són tos desigs, car dins un punt tos delits són fastigs, romans-ne llas, tots jorns ne prens enseny. Ab tu mateix delit no pots haver: tant est grosser que amor no n’és servit. Volenterós acte de bé és dit e d’aquest bé tu no saps lo carrer.Poi dice al corpo con risentimento: “Invano vuoi, vani i desideri, che presto ti danno noia i piaceri; Ti stanchi e ne prendi insegnamento. Dentro te non puoi avere piacere: è volgare e amore non è servito. Atto di bene è questo definito, e di tale tu non sai il procedere.
    Si bé complit lo món pot retener, per mi és l’hom en tan sobiran bé e qui sens mi esperança el reté és foll o pec e terrible grosser.” Aitant com és l’enteniment pus clar és gran delit lo que per ell se pren e son pillard és subtil pensament, qui de fins pasts no el jaqueix endurar.Se il mondo il bene può custodire, grazie a me l’uomo è in sovrano bene, e chi senza di me speranza trattiene è folle, sciocco e grandemente vile”. Quanto più chiaro intendimento c’è più grande piacere per suo mezzo s’ha. Il suo pilastro è pensiero sottile, si che digiuni non s’è di bei piatti.
    Plena de seny, no pot Déu a mi dar, fora de vós, que desontent no camp. Tots mos desigs, sobre vós los escamp. Tot és dins vós lo que em fa desijar.Piena di senno, non può darmi Iddio senza di voi cos’altra che scontento I miei desideri su voi sto spargendo; ciò che mi fa desiderare è dentro voi.
  • Ausiàs March, Veles e vents han mos desigs complir

    Ausiàs March, Veles e vents han mos desigs complir

    Veles e vents han mos desigs complir,
    ffahent camins duptosos per la mar.
    Mestre y ponent contra d’ells veig armar;
    xaloch, levant los deuen subvenir
    ab lurs amichs lo grech e lo migjorn,
    ffent humils prechs al vent tremuntanal
    qu’en son bufar los sia parcial
    e que tots cinch complesquen mon retorn.

    Bullira·l mar com la caçola ’n forn,
    mudant color e l’estat natural,
    e mostrara voler tota res mal
    que sobre si atur hun punt al jorn;
    grans e pochs peixs a recors correran
    e cerquaran amaguatalls secrets:
    ffugint al mar, hon son nudrits e fets,
    per gran remey en terra exiran.

    Los pelegrins tots ensemps votaran
    e prometran molts dons de cera fets;
    la gran paor traura·l lum los secrets
    que al confes descuberts no seran.
    En lo perill no·m caureu de l’esment,
    ans votare hal Deu qui·ns ha ligats,
    de no minvar mes fermes voluntats
    e que tots temps me sereu de present.

    Yo tem la mort per no sser vos absent,
    per que Amor per mort es anullats;
    mas yo no creu que mon voler sobrats
    pusqua esser per tal departiment.
    Yo so gelos de vostr’escas voler,
    que, yo morint, no meta mi ’n oblit;
    sol est penssar me tol del mon delit
    car nos vivint, no creu se pusqua fer.

    Apres ma mort, d’amar perdau poder,
    e sia tots en ira convertit,
    e, yo forçat d’aquest mon ser exit,
    tot lo meu mal sera vos no veher.
    O Deu!, per que terme no y a ’n amor,
    car prop d’aquell yo·m trobara tot sol?
    Vostre voler sabera quant me vol,
    tement, fiant de tot l’avenidor.

    Yo son aquell pus estrem amador,
    apres d’aquell a qui Deu vida tol:
    puys yo son viu, mon cor no mostra dol
    tant com la mort per sa strema dolor.
    A be o mal d’amor yo so dispost,
    mas per mon fat Fortuna cas no·m porta;
    tot esvetlat, ab desbarrada porta,
    me trobara faent humil respost.

    Yo desig ço que·m pora sser gran cost,
    y aquest esper de molts mals m’aconorta;
    a mi no plau ma vida sser estorta
    d’un cas molt fer, qual prech Deu sia tost.
    Ladonchs les gents no·ls calrra donar fe
    al que Amor fora mi obrara;
    lo seu poder en acte·s mostrara
    e los meus dits ab los fets provare.

    Amor, de vos yo·n sent mes que no·n se,
    de que la part pijor me·n romandra;
    e de vos sab lo qui sens vos esta.
    A joch de daus vos acomparare.

    Traduzione

    Testo a fronte

    Veles e vents han mos desigs complir,Per vele e venti s’avvera il disio,
    ffahent camins duptosos per la mar.a me che faccio dubbie strade in mare.
    Mestre y ponent contra d’ells veig armar;Contrari trovo Maestrale e Ponente,
    xaloch, levant los deuen subvenirsoccorso son da Scirocco e Levante
    ab lurs amichs lo grech e lo migjorn,e i loro amici, cioè Austro e Grecale,
    ffent humils prechs al vent tremuntanalmentre m’inchino al vento tramontano,
    qu’en son bufar los sia parcialchiedendo di buffare a mio favore
    e que tots cinch complesquen mon retorn.e tutti e cinque compiano il ritorno.
    Bullira·l mar com la caçola ’n forn,Ribollirà il mare come la pentola nel forno,
    mudant color e l’estat natural,color cambiando e stato naturale,
    e mostrara voler tota res male mostrerà di odiare tutto quello
    que sobre si atur hun punt al jorn;che su di lui si fermi anche un istante;
    grans e pochs peixs a recors correranpesci grandi e piccoli correranno a rifugiarsi
    e cerquaran amaguatalls secrets:e cercheranno nascondigli segreti:
    ffugint al mar, hon son nudrits e fets,fuggendo dal mare, dove si sono nutriti e nati,
    per gran remey en terra exiran.come estremo rimedio usciranno sulla terra.
    Los pelegrins tots ensemps votaranI pellegrini tutti insieme faran voto,
    e prometran molts dons de cera fets;prometteranno assai doni di cera:
    la gran paor traura·l lum los secretsla gran paura svelerà segreti
    que al confes descuberts no seran.che neanche al confessore eran palesi.
    En lo perill no·m caureu de l’esment,Pur nel periglio mi sarete in mente,
    ans votare hal Deu qui·ns ha ligats,e farò voto a Dio, che ci ha legati,
    de no minvar mes fermes voluntatsdi non ridurre il mio fermo volere
    e que tots temps me sereu de present.e che a me sempre sarete presente.
    Yo tem la mort per no sser vos absent,Temo la morte che da voi m’assenta,
    per que Amor per mort es anullats;perché Amor solo la morte annulla,
    mas yo no creu que mon voler sobratsperò non credo che il mio voler vinto
    pusqua esser per tal departiment.essere possa da tale partenza.
    Yo so gelos de vostr’escas voler,Geloso son se mi volete poco,
    que, yo morint, no meta mi ’n oblit;sì che, io morto, poi mi scorderete;
    sol est penssar me tol del mon delitfugge a pensarci ogni piacer del mondo,
    car nos vivint, no creu se pusqua fer.ma, se viviamo, ciò non avverrà:
    Apres ma mort, d’amar perdau poder,io morto, possa d’amor non perderete
    e sia tots en ira convertit,e non sarà tutto in tristezza volto;
    e, yo forçat d’aquest mon ser exit,per me, forzato a uscir dal mondo,
    tot lo meu mal sera vos no veher.tutto il male starà nel non vedervi.
    O Deu!, per que terme no y a ’n amor,Oh Dio! Perché termine amor non ha?
    car prop d’aquell yo·m trobara tot sol?Vicino a lui mi troverei da solo,
    Vostre voler sabera quant me vol,vostro voler saprei quanto mi vuole,
    tement, fiant de tot l’avenidor.temendo, confidando nel futuro!
    Yo son aquell pus estrem amador,Io sono quell’amante più che estremo
    apres d’aquell a qui Deu vida tol:dopo quello cui Dio la vita toglie:
    puys yo son viu, mon cor no mostra dolpoiché son vivo, il cuor non mostra il duolo
    tant com la mort per sa strema dolor.della morte, col suo dolore estremo.
    A be o mal d’amor yo so dispost,Al bene son disposto, o al mal d’amore,
    mas per mon fat Fortuna cas no·m porta;ma Fortuna non dà a me l’occasione:
    tot esvetlat, ab desbarrada porta,ben sveglio, con la porta spalancata,
    me trobara faent humil respost.mi troverà con un’umile risposta.
    Yo desig ço que·m pora sser gran cost,Voglio ciò che potrei pagar ben caro,
    y aquest esper de molts mals m’aconorta;tale speranza allevia molti mali;
    a mi no plau ma vida sser estortanon mi piace la mia vita priva
    d’un cas molt fer, qual prech Deu sia tost.del fiero caso, e prego arrivi presto.
    Ladonchs les gents no·ls calrra donar feAllora non dovranno prestare fede
    al que Amor fora mi obrara;a ciò che opera Amor fuori di me:
    lo seu poder en acte·s mostrarail suo potere in atto sarà chiaro
    e los meus dits ab los fets provare.e proverò i miei detti con i fatti.
    Amor, de vos yo·n sent mes que no·n se,Amore, di voi sento più di quanto so,
    de que la part pijor me·n romandra;e la parte peggior mi resterà,
    e de vos sab lo qui sens vos esta.vi conosce chi sta senza di voi:
    A joch de daus vos acomparare.vi paragonerò al gioco dei dadi.
  • Ausiàs March, Axí com cell qui ‘n lo somni·s delita

    Ausiàs March, Axí com cell qui ‘n lo somni·s delita

    Axi com cell qui ’n lo somni·s delita
    e son delit de foll pensament ve,
    ne pren a mi, que·l temps passat me te
    l’imaginar, qu’altre be no y habita,
    sentint estar en aguayt ma dolor,
    sabent de cert qu’en ses mans he de jaure.
    Temps de venir en negun be·m pot caure;
    aquell passat en mi es lo millor.

    Del temps present no·m trobe amador,
    mas del passat, qu’es no-res e finit;
    d’aquest pensar me sojorn e·m delit,
    mas quan lo pert, s’esforça ma dolor,
    si com aquell qui es jutgat a mort
    he de lonch temps la sab e s’aconorta,
    e creure·l fan que li sera estorta
    e·l fan morir sens un punt de recort.

    Plagues a Deu que mon pensar fos mort,
    e que passas ma vida en durment!
    Malament viu qui te lo pensament
    per enamich, fent li d’enuyts report;
    e com lo vol d’algun plaer servir
    li·n pren axi com dona ’b son infant,
    que si veri li demana plorant
    ha ten poch seny que no·l sab contradir.

    Ffora millor ma dolor sofferir
    que no mesclar pocha part de plaher
    entre ’quells mals, qui·m giten de saber
    com del passat plaher me cove ’xir.
    Las! Mon delit dolor se converteix;
    doble·s l’affany apres d’un poch repos,
    si co·l malalt qui per un plasent mos
    tot son menjar en dolor se nodreix.

    Com l’ermita, qui ’nyorament no·l creix
    d’aquells amichs que teni’en lo mon,
    essent lonch temps qu’en lo poblat no fon,
    per fortuyt cars hun d’ells li apareix,
    qui los passats plahers li renovella,
    si que·l passat present li fa tornar;
    mas com se·n part, l’es forçat congoxar:
    lo be, com fuig, ab grans crits mal apella.

    Plena de seny, quant amor es molt vella,
    absença es lo verme que la guasta,
    si fermetat durament no contrasta,
    e creura poch, si l’envejos consella.

    Testo a fronte

    Axi com cell qui ’n lo somni·s delitaCome colui che nel sogno gioisce
    e son delit de foll pensament ve,e la sua gioia da idea folle viene,
    ne pren a mi, que·l temps passat me tecosì sono io, ch’immaginando vivo
    l’imaginar, qu’altre be no y habita,in un passato, ove nient’altro sta.
    sentint estar en aguayt ma dolor,Sentendo già in agguato il mio dolore,
    sabent de cert qu’en ses mans he de jaure.sapendo cadrò nelle sue mani,
    Temps de venir en negun be·m pot caure;non vedo bene alcuno nel futuro:
    aquell passat en mi es lo millor.ciò che non è, per me, è la miglior cosa.
    Del temps present no·m trobe amador,Mi scopro amante del tempo passato
    mas del passat, qu’es no-res e finit;e siccome è finito, il nulla io amo.
    d’aquest pensar me sojorn e·m delit,Nel pensar ciò gioisco e mi crogiolo
    mas quan lo pert, s’esforça ma dolor,se non ci penso, aumenta il mio dolore,
    si com aquell qui es jutgat a mortcome colui che è condannato a morte
    he de lonch temps la sab e s’aconorta,e da tanto lo sa, ma si conforta
    e creure·l fan que li sera estortacredendo che la pena sarà tolta,
    e·l fan morir sens un punt de recort.fino a morire senza alcun ricordo.
    Plagues a Deu que mon pensar fos mort,Volesse Dio che il pensiero morisse
    e que passas ma vida en durment!e che passassi la vita dormendo!
    Malament viu qui te lo pensamentIn doglia vive chi nel suo pensiero
    per enamich, fent li d’enuyts report;trova il nemico che pene rapporta,
    e com lo vol d’algun plaer servirma lui lo vuole di gioia servire,
    li·n pren axi com dona ’b son infant,sicché fa come donna col bambino
    que si veri li demana plorantquando le chiede il veleno piangendo:
    ha ten poch seny que no·l sab contradir.priva di senno non sa contraddirlo.
    Ffora millor ma dolor sofferirMeglio sarebbe il mio dolor soffrire
    que no mesclar pocha part de plaherche mescolare ben poco piacere
    entre ’quells mals, qui·m giten de saberfra quei mali che non mi fan sapere
    com del passat plaher me cove ’xir.come uscire dal pensato piacere .
    Las! Mon delit dolor se converteix;Lasso, il diletto diventa dolore,
    doble·s l’affany apres d’un poch repos,poco riposo e raddoppia l’affanno,
    si co·l malalt qui per un plasent moscome il malato che per un buon boccone
    tot son menjar en dolor se nodreix.nutre il dolore di tutto il suo pasto .
    Com l’ermita, qui ’nyorament no·l creixCome eremita che assenza non prova
    d’aquells amichs che teni’en lo mon,di quegli amici che aveva nel mondo,
    essent lonch temps qu’en lo poblat no fon,perché da troppo se ne sta isolato,
    per fortuyt cars hun d’ells li apareix,e poi per caso uno di lor gli appare
    qui los passats plahers li renovella,che i passati piaceri gli ricorda
    si que·l passat present li fa tornar;e il piacere passato fa tornare;
    mas com se·n part, l’es forçat congoxar:partito poi l’amico ecco l’angoscia:
    lo be, com fuig, ab grans crits mal apella.bene che fugge chiama forte il male.
    Plena de seny, quant amor es molt vella,Piena di senno, se l’amore invecchia
    absència es lo verme que la guasta,l’assenza è come un verme che lo guasta,
    si fermetat durament no contrasta,se fermezza con forza non si oppone
    e creura poch, si l’envejos consella.ignorando i consigli d’invidioso.